UGC NET Punjabi Literature Q101

Question

ਰੂਪ-ਵਿਧਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਇਹ ਢੰਗ ਸੁਖਮ ਇਸਾਰੇ ਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਉਚੇਰੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉ-ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਜਮ ਦਰਕਾਰ ਹੈ। ਗੱਲ ਕਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜੁਬਿੰਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣਕਹੀ ਗੱਲ ਦੇ ਰਹੱਸ ਵਿਚ ਉਤਰਨ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਅਮਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਸੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਸੋਚਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਝਾਵ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤੀਖਣਤਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਕੜੀ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭੇਤ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਲਟਕਾਉ ਨੂੰ ਪੁੱਜਦਾ ਤੇ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਭੇਤ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਝਾਵ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੈਲਾਅ ਵੀ। ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨਿਰਣੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੁਝਾਵ ਕਿਸੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਸਗੋਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਾਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਦੇਹ ਉਠਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਗੌਲੇ ਪਰ ਗੌਲਣਯੋਗ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਕੁਰੇਦਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭੇਤ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਮਾਨਵੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਣਪਛਾਤੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦਾ ਹੀ ਭੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਸੰਖਿਪਤਤਾ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਰੀਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੈ :